1992 წლის 2 ოქტომბერს საქართველოს თანამედროვე ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე ტრაგიკული ეპიზოდი მოხდა — გაგრის დაცემა.
ქალაქის შტურმი მიმდინარეობდა რუსეთის სამხედრო ხელმძღვანელობის პირდაპირი ჩართულობით. შეტევაში გამოიყენეს მძიმე ტექნიკა, მათ შორის Т-72 ტიპის ტანკები, ასევე მი-24 ტიპის საბრძოლო ვერტმფრენები, რომლებიც რუსული შეიარაღებული ძალების შემადგენლობაში იმყოფებოდნენ.
ოფიციალურად, მოსკოვი ამ პერიოდში ნეიტრალიტეტს ინარჩუნებდა და შემდგომ „შემრიგებლის“ როლს ირგებდა, თუმცა ფაქტობრივად მოქმედებდა როგორც სეპარატისტების მთავარი სამხედრო დამფინანსებელი და კოორდინატორი. მრავალრიცხოვანი წყაროების მიხედვით, შტურმის დაგეგმვასა და განხორციელებას რუსი სამხედროები ხელმძღვანელობდნენ. ბრძოლის ველზე alongside იბრძოდნენ აფხაზი შეიარაღებული რაზმები, ჩრდილოეთ კავკასიიდან შემოსული დაქირავებული მებრძოლები (რომლებსაც დაპირებული ჰქონდათ ქართველების სახლები) და ე.წ. „ყუბანის კაზაკები“.
ქალაქის დაცემის შემდეგ დაიწყო სისხლიანი ეთნიკური წმენდა: მშვიდობიანი მოსახლეობის მასობრივი მკვლელობები და იძულებითი გასახლება. ათასობით ოჯახი გაგრიდან და მის მიმდებარე სოფლებიდან იძულებით გაიხიზნა, ხოლო დარჩენილებს სასტიკად გაუსწორდნენ. ეს მოვლენები იყო 1992–1993 წლების მასშტაბური ეთნიკური წმენდისა და გენოციდის ნაწილი, რომლის შედეგადაც დაახლოებით 250 ათასი ქართველი იძულებული გახდა დაეტოვებინა აფხაზეთი.
გაგრის დაცემა ნათლად ადასტურებს, რომ კონფლიქტი არ იყო მხოლოდ „შიდა სამოქალაქო დაპირისპირება“. რუსული მძიმე ტექნიკისა და ავიაციის გამოყენება, ასევე ჩრდილოკავკასიელი მებრძოლების ორგანიზებული მონაწილეობა ცხადყოფს, რომ საქართველოში მიმდინარე ომი თავიდანვე საერთაშორისო ხასიათს ატარებდა.
დღეს, 34 წლის შემდეგ, გაგრის ტრაგედია რჩება მტკივნეულ სიმბოლოდ: რუსული სამხედრო ჩარევა და მისი პირდაპირი შედეგები — ეთნიკური წმენდა და მოსახლეობის გენოციდი. ეს ისტორიული ფაქტი კიდევ ერთხელ აჩვენებს, რომ საქართველოს უსაფრთხოების გამოწვევები მხოლოდ რეგიონული ხასიათის არ არის და მათი გააზრება აუცილებელია თანამედროვე გეოპოლიტიკური პროცესების კონტექსტშიც. ასევე არ უნდა დავივიწყოთ რუსეთის უშუალო მონაწილეობა ქართველების განდევნაში და გენოციდში.
