გაბუტული პრეზიდენტი – სკანდალური შეწყალებების ორდღიანი ქრონიკა

პრეზიდენტის მარიამობის დღესასწაულის შეწყალებები სკანდალის საფუძველი გახდა. საქმე იმაშია, რომ პრეზიდენტმა მკვლელობისთვის გასამართლებული 3 პირი შეიწყალა, რის გამოც საზოგადოების ერთი ნაწილის მწვავე კრიტიკაც დაიმსახურა და ამის გამო საზოგადოებისა და პოლიტიკური წრეების ერთ ნაწილში მის იმპიჩმენტზეც კი ალაპარაკდნენ.

საზოგადოებაში არსებული კითხვები პრეზიდენტმა უპასუხოდ დატოვა, სამაგიეროდ კრიტიკას იმით უპასუხა, რომ  შეწყალებაზე მორატორიუმს აცხადებს. კონსტიტუციონალისტი ვახტანგ ხმალაძე ამას იმით ხსნის, რომ სალომე ზურაბიშვილი საზოგადოებას გაებუტა.

შეწყალების დღესვე გახდა ცნობილი, რომ პრეზიდენტმა 22 წლის პოლიციელის მკვლელობისთვის მსჯავრდებული რამაზ დევაძე შეიწყალა. რამდენიმე დღის წინ ცნობილი გახდა, რომ პრეზიდენტმა ასევე შეიწყალა მარიკა ლორთქიფანიძისა და გიორგი ოთხმეზურის შვილიშვილის მკვლელობისთვის მსჯავრდებული ასლან ბეჟანიძეც. იუსტიციის მინისტრმა თეა წულუკიანმა კი თქვა, რომ პრეზიდენტმა კიდევ ერთი – მკვლელობისთვის ძებნილი პირიც შეიწყალა.

“აიპრესი” ამ თემაზე იურისტებს ესაუბრა:

შეწყალების კომისიის ყოფილი წევრი, იურისტი ლია მუხაშავრია ამბობს, რომ პრეზიდენტი მათ კომისიას აკრიტიკებდა და ახალი კონცეფცია ასეთ უპასუხისმგებლო შეწყალებებს თუ გულისხმობდა, არ იცოდა.

„გულწრფელად გაოცებული ვარ. არ მინდა ცუდი რაღაცები ვიფიქრო, მაგრამ ქალბატონი პრეზიდენტი ჩვენს კომისიას აკრიტიკებდა და ასე ვთქვათ დაიწუნა კომისია და მისი მუშაობის წესი. იძახდა ახალი კონცეფცია უნდა შევქმნაო და ახალი კონცეფციით უნდა შევიწყალო ადამიანებიო. თუ ეს ახალი კონცეფცია ასეთ უპასუხისმგებლო შეწყალებებს გულისხმობდა, არ ვიცი.

საქართველოში არაფერი არ დაიმალება და ესეც გამჟღავნდა, მაგრამ მკვლელების შეწყალება, თანაც ისეთი პირის, რომელიც დიდხანს იმალებოდა და სასჯელის ძალიან მცირე ვადა აქვს მოხდილი, ასეთი შეწყალების დროს პრეზიდენტი ვალდებულია საზოგადოებას განუმარტოს რა მოტივით ხელმძღვანელობდა, როდესაც შეიწყალა ეს ორი მკვლელი.

თუკი არსებობდა რაღაც განსაკუთრებული მოტივები მე შემიძლია გავიგო ადამიანურად, მაგრამ ის ვალდებულია აგვიხსნას და დაგვარწმუნოს, რომ მის მიერ შეწყალებული საქმეები სრულიად სამართლიანად იყო მიღებული“, – ამბობს მუხაშავრია.

კითხვაზე, რამდენად გამართლებულია ის, რომ ამ დრომდე არ არსებობს შეწყალების კომისია? – მუხაშავრია პასუხობს, რომ კომისიის არსებობა სავალდებულო არ არის.

„ჩვენ პრეზიდენტ მარგველაშვილს ვეხმარებოდით. იმიტომ, რომ შეწყალების ძალიან ბევრი მთხოვნელი იყო და ძალიან სერიოზული დრო მიჰქონდა ამ საკითხების განხილვას. კომისია უბრალოდ ეხმარება პრეზიდენტს. კომისიის დასკვნის პროექტი არანაირად არ არის სავალდებულო. პრეზიდენტს შეუძლია გაითვალისწინოს და შეიძლება არა. უბრალოდ, პრეზიდენტი ჩვენს კეთილსინდისიერებას ენდობოდა. ზურაბიშვილს რა თქმა უნდა შეუძლია პირადად განიხილოს ყველას განცხადება, თუკი მას აქვს ამის დრო და საშუალება. მას შეუძლია ეს გააკეთოს დამხმარეებისა და კომისიის გარეშე. ეს გადაწყვეტილებები უნდა იყოს ანგარიშვალდებულებებით განმსჭვალული“, – გვითხრა ლია მუხაშავრიამ.

საიას იურისტმა ვახუშტი მენაბდე ამბობს, რომ პრეზიდენტის შეწყალებაში უკანონო არაფერია, მაგრამ მკვლელობისთვის შეწყალება პოლიტიკურად რამდენად გამართლებულია, ეს სხვა საკითხია.

„შეწყალება პრეზიდენტის ექსკლუზიური უფლებამოსილებაა, რაც იმას ნიშნავს, რომ ეს მისი კონსტიტუციური თავისუფლებაა. ეს ნიშნავს იმას, რომ მას არც რაიმე კომისიური წესი სჭირდება და ა. შ. როდესაც პრეზიდენტების მიერ იქმნებოდა კომისიები, ეს უბრალოდ მათი გადაწყვეტილება იყო და მათ არაფერი ავალდებულებდათ ამას. უზენაესი კანონის თანახმად, პრეზიდენტს აქვს შეწყალების შესაძლებლობა. ეს პრინციპი კონსტიტუციურად აღიქმება როგორც შეკავებისა და გაწონასწორების სისტემაში პრეზიდენტის დამაბალანსებელი ინსტრუმენტი სასამართლო ხელისუფლების წინააღმდეგ.

მეორე საკითხია, ამას პრეზიდენტები როგორ იყენებდნენ და რა პოლიტიკას მიმართავდნენ. ჩვენი პრეზიდენტები შეწყალების მხრივ ძალიან აქტიურები არიან. არის ქვეყნები, რომელთა პრეზიდენტებიც გაცილებით ნაკლებად იყენებდნენ ამ ინსტრუმენტებს. ჩვენი პრეზიდენტები ამას საკმაოდ ხშირად მიმართავდნენ ხოლმე.

საზოგადოებისა და პოლიტიკური შეფასების ნაწილია, რამდენად სწორი თუ არასწორია მკვლელობისთვის მსჯავრდებულის შეწყალება. უკანონო ამაში არაფერია. კანონთან შესაბამისობაშია, უბრალოდ რამდენად არის პოლიტიკურად გამართლებული და რამდენად მიზანშეწონილია კონკრეტული პირის მიმართ შეწყალების მექანიზმის გამოყენება, ეს უკვე სხვა საკითხია“, – თქვა ვახუშტი მენაბდემ „აიპრესთან“.

თავდაცვის ყოფილი მინისტრი თინა ხიდაშელის თქმით, შეწყალების შესახებ თუ პრეზიდენტის ძველი აქტი გაუქმებული არ არის, გამოდის, რომ პრეზიდენტ ზურაბიშვილს პრობლემა აქვს კანონთან. ხიდაშელი ამბობს, რომ შესაძლოა სალომე ზურაბიშვილი ისტორიაში შევიდეს და გახდეს პირველი პრეზიდენტი, რომელსაც იმპიჩმენტს გამოუცხადებენ.

„რა თქმა უნდა პრეზიდენტის ეს გადაწყვეტილება მკვლელობისთვის მსჯავრდებული პირის თაობაზე გამართლებულად არ მიმაჩნია. უფრო სწორად პრეზიდენტის გადაწყვეტილებაში არ არის იმდენად პრობლემა, რამდენად სხვა რამეში.

ეს არის პრეზიდენტის აქტით გამოცემული გადაწყვეტილება და შესაბამისად კანონის ფარგლებში უნდა იყოს ეს გადაწყვეტილება მიღებული. პირველ რიგში უნდა ითქვას ის, რომ გადაწყვეტილებას პრობლემა აქვს კანონთან, ვინაიდან როგორც მე ვიცი არ არის გაუქმებული შეწყალების შესახებ მოქმედი ის აქტი, რომელიც მანამდე მოქმედებდა. ყოველ შემთხვევაში სპეციალურად ვეძებე, რადგან მაინტერესებდა ხომ არ გააუქმა ის ზურაბიშვილმა, მაგრამ მისი გაუქმების აქტი ინტერნეტ-სივრცეში არ იძებნება. თუ ის გაუქმებული არ არის, გამოდის, რომ მას აქვს კანონთან პრობლემა. იმიტომ, რომ იქ ერთმნიშვნელოვნად წერია, რომ მძიმე დანაშაულში მსჯავრდებული პირების შეწყალება არ შეიძლება.

მაგრამ, ეს არ არის ამ გადაწყვეტილების მთავარი პრობლემა. მთავარი პრობლემა ის არის, რაც მუდმივად არის ამ ადამიანთან დაკავშირებით, ეს მდგომარეობს იმაში რომ მინიმალური ან ელემენტარული მოთხოვნილება არ აქვს და ვალდებულების განცდა არ აქვს, რომ უნდა აუხსნას საზოგადოებას გადაწყვეტილებები, რომელსაც ის იღებს. როდესაც ისმება ძალიან ლეგიტიმური კითხვები, ამ კითხვებს სჭირდება პასუხები. ყველაზე დიდი პრობლემა ზურაბიშვილის პრეზიდენტობის ამ ერთი წლის განმავლობაში ხასიათდება ამ ზემოდან ყურების დამოკიდებულებით, როდესაც საერთოდ არაფერზე არ გრძნობს განმარტებების გაკეთების საჭიროებას“, – ამბობს ხიდაშელი.

კითხვაზე, მის პასუხისმგებლობასთან გვაქვს საქმე? – პასუხობს:

„იცით რა არის? თუ ასე გააგრძელებს ზურაბიშვილი… ადრე ვთქვი, რომ მომავალ არჩევნებში დავუჭერ მხარს, რომელიც იტყვის, რომ მოსამართლეების სიასთან დაკავშირებულ საკითხებს აღმოფხვრის, ანუ ვინც ნულიდან დაიწყებს სასამართლო რეფორმას-მეთქი. სალომე ზურაბიშვილთან დაკავშირებითაც უკვე მიყალიბდება აზრი იმაზე, რომ მისი ამგვარი დამოკიდებულება ამომრჩევლის, კანონით დადგენილი ვალდებულებების, საკუთარი პასუხისმგებლობის და ანაგარიშვალდებულების ელემენტარული ცნების მიმართ თუ გაგრძელდა, ის შეიძლება შევიდეს საქართველოს ისტორიაში, როგორც პირველი პრეზიდენტი, რომელსაც იმპიჩმენტს გამოუცხადებენ“, – თქვა თინა ხიდაშელმა.

პრეზიდენტი არსებულ კითხვებს შეწყალებაზე მორატორიუმით პასუხობს, რასაც იმით ხსნის, რომ საზოგადოებაში მის გადაწყვეტილებას მკვლელობისთვის მსჯავრდებული პირების შეწყალებასთან დაკავშირებით საზოგადოებაში უარყოფითი რეაქცია მოჰყვა.

“მინდა მივმართო საზოგადოებას იმიტომ, რომ მესმის მისი წუხილი და ეს ჩემი წუხილიც არის, როცა საზოგადოება შფოთავს ჩემს რომელიმე გადაწყვეტილებაზე, უფრო სწორად ჩემს გადაწყვეტილებებზე. ეს ჩემთვისაც არის ძალიან დიდი წუხილი და ამიტომ გამოვედი ცოტა ხნის წინ პირველი განცხადებით და დღეს პირდაპირ თქვენთან, საზოგადოებათან.

მინდა ვთქვა, რომ შეწყალება არ არის ის რაც ზოგს ჰგონია, ეს არ არის ვინმეს გამართლება. ამავე დროს არ არის რევიზია რომელიმე სასამართლოსი. ეს არის პრეზიდენტის სუბიექტური, პერსონალური გადაწყვეტილება, მისი პასუხისმგებლობის ქვეშ. ეს არის იმ მოცემულობის და გარემოებების შეფასება ადამიანის მიერ, რომელიც ამავე დროს არის პრეზიდენტი, რაც არ გამორიცხავს შეცდომას, არ გამორიცხავს იმას რომ სხვას ჰქონდეს სხვა შეფასება იმავე გარემოებებზე. ამიტომ,  მე ადრეც ვთქვი, გამოვედი ინიციატივით რომ შეწყალების შესახებ წესები იქნას გადახელი და შემუშავებული პარლამენტში, სამუშაო ჯგუფის მიერ. ამაზე კონსულტაციები შედგა პარლამენტის თავმჯდომარესთან. იანვრიდან ვამზადებდით ახალ წესებს. ჩვენი პროექტი გადაეცემა პარლამენტის თავმჯდომარეს. ალბათ, მომავალი კვირიდან ჩვენს მიერ შემუშავებული ახალი წესებზე  შედგება სამუშაო ჯგუფი, სადაც ყველა პარტია შევა. ისინი ჩამოაყალიბებენ როგორი უნდა იყოს ის იდეალური წესები, რომ აღარ მოხდეს სწორედ საზოგადოების ასეთი შეშფოთება.

გამომდინარე იმ ვითარებიდან რაც მოხდა, პირადად მე ვაცხადებ და ეს არის ჩემი სურვილი, გამოცხადდეს მორატორიუმი შეწყალებაზე. შემდეგ ვნახოთ, წესბეი შემუშავდება ან ჩემ დროს ან შემდეგი პრეზიდენტის დროს, როგორი  იქნება შეწყალება” – განაცხადა სალომე ზურაბიშვილმა.

პრეზიდენტის განცხადების შემდეგ კონსტიტუციონალისტ ვახტანგ ხმალაძეს ვესაუბრეთ, რომელიც ამბობს, რომ მისთვის გაუგებარია პრეზიდენტის გადაწყვეტილება შეწყალებაზე მორატორიუმის გამოცხადებასთან დაკავშირებით. ხმალაძე აქვე კითხულობს, რომ ამით პრეზიდენტმა ის გვითხრა, რომ ის საზოგადოებას ებუტება?

“შეწყალება ეს ხომ არსად, მათ შორის არც ჩვენთან არ არის ისეთი მოქმედება, რომელზეც არსებობს რაიმე გეგმა, რაიმე ვადები, რომ ყოველთვიურად, ყოველკვარტალურად თუ ყოველწლიურად უნდა შეიწყალოს ამდენი პატიმარი. შეწყალება ეს არის ინდივიდუალური აქტი, რომელსაც სახელმწიფოს მეთაური იყენებს ჰუმანური მიზნებიდან გამომდინარე ან სახელმწიფოს ინტერესებიდან გამომდინარე კონკრეტული პირის მიმართ კონკრეტული გარემოებების არსებობისას. ოღონდ საფუძველი შეიძლება იყოს ეს ორი რამე.

არანაირი შეზღუდვა არ არსებობს, რომ ამ შემთხვევაში შეიძლება იყოს გამოყენებული და იმ შემთხვევაში არა. კონსტიტუცია არ ადგენს ამას არც ჩვენთან და არც სხვა ქვეყნებში. მაგრამ არსებობს შეწყალების გამოყენების დროს არსებობს მორალური შეზღუდვები. პრეზიდენტის შეწყალების აქტი მისაღები უნდა იყოს საზოგადოებისთვის. გასაგები უნდა იყოს საზოგადოებისთვის იმაზე, თუ რატომ გამოიყენა პრეზიდენტმა შეწყალება. პრეზიდენტი იწყალებს დამნაშავეს, რომელსაც სასჯელი ჯერ არ მოუხდია, შესაბამისად ამის საფუძველი უნდა იყოს ისეთი, რომელიც თქვენ, მე.

სხვას გვათქმევინებს, რომ ეს მსჯავრდებული დაისაჯა, შესაძლოა სრულად არა, მაგრამ ამა და ამ მიზნით უფრო ჰუმანური იქნება მისი პატიმრობიდან გათავისუფლება. მაგალითად, როდესაც პატიმრის ჯანმრთელობის მდგომარეობა იმდენად უარესდება, რომ ის სიკვდილის პირასაა, მას ათავისუფლებენ ხოლმე. იმიტომ, რომ ის აღესრულოს ოჯახურ გარემოში, თავისი ახლობლების გარემოცვაში და არა ციხეში. ასეთ პირს 1 კვირით ადრე გაათავისუფლებენ თუ 1 წლით ადრე, მაშინ როდესაც 2-3 კვირის სიცოცხლე დარჩა, ამით საზოგადოებას არანაირი ზიანი არ მიადგება. ამავე დროს იმ ადამიანისა და მისი ოჯახის წევრების მიმართ, ეს იქნება ჰუმანური დამოკიდებულება.

მეორე საკითხი ეს არის სახელმწიფოს ინტერესებიდან გამომდინარე გათავისუფლება. ეს იმას გულისხმობს, რომ შეიძლება იყოს მსჯავრდებული, რომელიც სახელმწიფოს სთავაზობს ისეთი ინფორმაციის მიწოდებას, რომელსაც ძალიან დიდი მნიშვნელობა აქვს ვთქვათ სახელმწიფო უსაფრთხოებისთვის. ოღონდ, ამის სანაცვლოდ ის ითხოვს შეწყალებას. სახელმწიფო ინტერესებიდან გამომდინარე შეიძლება ეს პირი იყოს შეწყალებული და სახელმწიფომ მიიღოს ეს ინფორმაცია, რომელიც მას დაიცავს რაღაც მნიშვნელოვანი საფრთხისაგან.

ამიტომ, მორატორიუმის გამოცხადება საერთოდ არ მესმის რა არის. ხვალ რომ შეიქმნას ვითარება, როდესაც მავანის მიმართ შეწყალება არა თუ შეიძლება, არამედ უნდა იყოს იყოს გამოყენებული. ან სახელმწიფო ინტერესებიდან გამომდინარე გაჩნდეს ამის საჭიროება, არ უნდა გაკეთდეს? ვთქვათ მორატორიუმი არ არის გამოცხადებული და თუ ერთი წლის განმავლობაში ასეთი არავინ არ აღმოჩნდა ასეთი, საგანგებოდ უნდა გამოიძებნოს ვინმე რომ შევიწყალოთ? ამიტომ, მორატორიუმის გამოცხადება საერთოდ არ მესმის. როდესაც ეს გავიგე, ჩემი პირველი რეაქცია იყო ეს , რომ რა გვებუტება?!“ – განაცხადა ვახტანგ ხმალაძემ.

ვახტანგ ხმალაძე მიიჩნევს, რომ ამ ეტაპზე პრეზიდენტის იმპიჩმენტის საფუძველი არ არსებობს.

„კონსტიტუციის თანახმად იმპიჩმენტის პროცედურა შეიძლება დაიწყოს, ანუ ბრალი პრეზიდენტს ან ნებისმიერ თანამდებობის პირს, რომელიც ექვემდებარება თანამდებობიდან გადაყენებას ბრალი შეიძლება წარედგინოს მხოლოდ ორი საფუძვლით. ერთი ეს გახლავთ კონსტიტუციის დარღვევა, ხოლო მეორე დანაშაული. ანუ სისხლის სამართლის დანაშაულის ნიშნების არსებობს.

შეწყალებასთან დაკავშირებით კონსტიტუციის დარღვევაზე ვერაფერს ვიტყვით, რადგან ეს არის პრეზიდენტის უფლება-მოსილება. შეუძლია შეიწყალოს, შეუძლია უარი თქვას შეწყალებაზე. რაც შეეხება სისხლის სამართლის დანაშაულის ნიშნებზე, ამისთვის საჭიროა, რომ იყოს დანაშაულის საფუძვლები. ანუ, რა დანაშაულის ნიშნებია. მაგალითად კორუფცია. მაგრამ კორუფცია ვისი მხრიდან? პრეზიდენტმა აიღო ქრთამი? ან პრეზიდენტმა კანონის სხვა ნორმა დაარღვია? თუ ამის ნიშნებია, ამით შეიძლება დაიწყოს იმპიჩმენტი. მაგრამ, თუ ასეთი ნიშნები არ არის, ვერ დაიწყება. ახლა თქვენ, მე ან სხვა ვინმემ რომ თქვას, ვეჭვობ კორუფცია იყო, ეს საკმარისი არ არის. შეგიძლიათ დაწეროთ, რომ ვახტანგ ხმალაძე ქრთამს იღებდა, როდესაც იყო დეპუტატი ან კომიტეტის თავმჯდომარე, მაგრამ ამას სჭირდება ფაქტები“, – ამბობს ხმალაძე.

კითხვაზე, როგორ უნდა გამოიკვეთოს, არის თუ არა დანაშაულის ნიშნები თუ არ დაიწყო შესაბამისმა ორგანომ გამოძიება? – ხმალაძე პასუხობს, რომ იმისათვის, რომ გამოძიება დაიწყოს ამის საფუძველი უნდა იყოს.

„სხვანაირად ეს ვერ იქნება. არის სხვადასხვა სახის დანაშაული, სადაც ცხადად ჩანს, რომ დანაშაულია. მე რომ მოვიდე და სხვების თანდასწრებით თავში ჩაგარტყათ კეტი, აქ უკვე იქნება დანაშაულის ნიშნები. იმის მიუხედავად დაიწყებს თუ არა პროკურატურა გამოძიებას. იქნებიან მოწმეები, ვინც ეს დაინახა და შესაძლოა პარლამენტში დადგეს საკითხი დავიწყოთ იმპიჩმენტის პროცედურა იმიტომ, რომ ამის საფუძველი მაგალითად არის მოწმეთა ჩვენებები.

შეწყალების თემაზე ჯერჯერობით ვერანაირ საფუძველს ვერ ვხედავ იმისა, რომ იმპიჩმენტის პროცედურა დაიწყოს. ეს ეხება იმას, შეიძლება თუ არა შეწყალების ფაქტი იქცეს იმპიჩმენტის საფუძვლად. გპასუხობთ, რომ ეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში იქნება, თუ არის საფუძვლიანი ვარაუდი, რომ პრეზიდენტის ქმედებაში იყო დანაშაულებრივი, ანუ იყო რომელიმე ნორმის დარღვევა, რაც გათვალისწინებულია სისხლის სამართლის კოდექსით“, – გვითხრა ვახტანგ ხმალაძემ.

ავტორი: იაგო ნაცვლიშვილი

მსგავსი სიახლეები
კომენტარები
იტვირთება...

ეს ვებ – გვერდი იყენებს cookie– ს თქვენი გამოცდილების გასაუმჯობესებლად. ვეთანხმები დეტალურად